İş Hijyeni Laboratuvarı

  • Fiziksel Etkenler
  • Kimyasal Etkenler

İş kazaları ve meslek hastalıklarını önlemeye yönelik yürütülmesi gereken faaliyetler ışığında işverenler 6331 Sayılı Kanun gereği çalışanlarının işyeri ortamında maruz kaldığı riskleri belirlemek; ölçüm, test ve analizleri yaptırmak ve gerekli tüm önlemleri almakla yükümlüdür.

Vita Mühendislik meslek hastalığı ve iş kazalarına sebep olan çalışma ortamı kaynaklı fiziksel, kimyasal ve biyolojik risklerin tespit edilerek kaynağında yok edilmesi amacıyla iş hijyeni ölçüm faaliyetlerini yürütmektedir. İş hijyeni ölçüm, test ve analizi yapmak üzere kurulmuş, Türkak ve Bakanlık tarafından yetkili özel laboratuvardır.

İş hijyeni ölçüm, test ve analizi: Çalışma ortamında bulunan, çalışanların sağlığını olumsuz yönde etkileyebilecek her türlü fiziksel (gürültü, titreşim, aydınlatma, iyonlaştırıcı  olmayan radyasyon, vb.), kimyasal (toz, gaz, buhar vb.) ve biyolojik, (virüs, bakteri, mantar, vb.) etkenlerin nicelik ve nitelik tayininin yapılmasını sağlayan faaliyetlerdir.

Akreditasyon Kurumu: Türk Akreditasyon Kurumunu (TÜRKAK) veya Avrupa Akreditasyon Birliği, Uluslararası Laboratuvar Akreditasyon Birliği ve Uluslararası Akreditasyon Forumu ile karşılıklı tanınma anlaşması imzalanmış akreditasyon kurumudur

Akreditasyon standardı: TS EN ISO/IEC 17025 “Deney ve Kalibrasyon Laboratuvarlarının Yeterliliği İçin Genel Şartlar” standardını.

Yeterlik belgesi: Bu Yönetmelik hükümlerini yerine getiren laboratuvara Genel Müdürlük tarafından verilen “İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analiz Yeterlik Belgesi’ni” belirtir.

İş hijyeni ölçüm, test ve analiz hizmetleri kullandığı metotlardan, Türk Akreditasyon Kurumu tarafından akreditasyon standardına göre akredite ve Bakanlık tarafından verilen İş Hijyeni Ölçüm,Test ve Analiz faaliyetlerini yürütmek üzere yeterlik belgesine sahiptir.

Vita Mühendislik aşağıdaki hususlara uymaktadır

  • İşyerinde, iş hijyeni ölçüm, test ve analizini yapacak personelin, işyeri kurallarına ve çalışma talimatlarına uymasını sağlar. 
  • İş hijyeni ölçüm, test ve analizi yapılan işyerine ait üretim teknolojileri, kullanılan hammaddeler gibi işverenin ve işyerinin meslek sırları ile çalışanlara ait sağlık gözetimi bilgileri, personel bilgileri gibi gördükleri ve öğrendikleri hususları tamamen gizli tutar.
  • Elde edilen ölçüm test ve analiz sonuçlarını bakanlık, yargı organları ve yetkili devlet kurumları haricinde kişi veya kurumlarla paylaşmaz.
  • Akreditasyon standardına uygun kalite yönetim sistemi kurar, uygular ve iyileştirir.
  • İş veriminin arttırılması ve tedavi giderlerinin azaltılarak sosyal güvenlik sistemine katkıda bulunmakla beraber, iş hijyeni alanında çalışan nüfusun sağlığının ve refahının korunması temel amacını taşır.
  • Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından 20.08.2013 tarihinde yayımlanan "İş Hijyeni Ölçüm Test ve Analizi Yapan Laboratuvarlar Hakkında Yönetmelik" kurallarına göre ölçüm test ve analiz konusunu düzenlemekte, usul ve esaslarına uymaktadır.
  • Ölçüm test ve analizlerin gerçekleştirilmesi sırasında veya sonrasında yapılan bir hatanın tespiti durumunda düzeltici ve önleyici faaliyetler  yürütür, kayıtların yönetilmesiyle ililgi tanımlanmış uygulamalara sahiptir.
  • Personel yeterliliği ve personel yetkilendirme, laboratuvar yerleşimi, ortam koşulları, metotların seçilmesi ve metotların uygulabilirliğinin kanıtlanması, cihaz yönetimi, numune alma, numune alma tekniği-stratejisi, rapor, deney talimatları ve kalite sisteminin gerekliliklerine dair diğer hususlarda beklentinin üzerine çıkmak hedefiyle faaliyetlerini sürdürür.

Vita Mühendislik belirtilen parametrelerde sizlere çözüm sunar

  • Solunabilir Toz Konsantrasyonu Tayini (kişisel ve işyeri ortamı)
  • Top lam Toz Konsantrasyonu Tayini (kişisel ve işyeri ortamı)
  • Toz içerisindeki serbest silis konsantrasyonu tayini (kişisel ve işyeri ortamı)
  • Kişisel gürültü maruziyet ölçümü
  • İşyeri ortamı gürültü ölçümü
  • El-kol titreşim maruziyet ölçümü
  • Tüm vücut titreşim maruziyet ölçümü
  • Havadaki ağır metal konsantrasyonu tayini (kişisel ve işyeri ortamı)
  • Havadaki asit konsantrasyonu tayini (kişisel ve işyeri ortamı)
  • Havadaki amonyak konsantrasyonu tayini (kişisel ve işyeri ortamı)
  • Havadaki Uçucu Organik bileşik konsantrasyonu tayini (kişisel ve işyeri ortamı)
  • Renk karşılaştırma metodu ile gaz ve buhar konsantrasyonu tayini
  • Aydınlatma ölçümü
  • Termal konfor ölçümü
  • Elektromanyetik alan maruziyet ölçümü


İşverenin, iş hijyeni ölçümlerine yönelik yükümlülüğü nedir?

İşveren, güvenli bir çalışma ortamı sağlamak amacıyla risk değerlendirmesinde yer alan fiziksel, kimyasal ve biyolojik tehlike kaynaklarının varlığını, niteliğini ve niceliğini ortam ve kişisel maruziyet ölçüm, test ve analiziyle tespit eder. İşveren, iş hijyeni ölçüm, test ve analizini, yeterlik veya ön yeterlik belgesine sahip laboratuvarlara yaptırmakla yükümlüdür.


İşyerinde yapılmış olan iş hijyeni ölçüm sonuçlarının değerlendirilmesi laboratuvarın yükümlülüğü müdür?

Laboratuvar yapmış olduğu ölçüm sonuçlarını raporlar. Sonuçların değerlendirilmesi laboratuvarın değil işverenin yükümlülüğüdür. 


Sadece Türkak Akreditasyon sertifikasıyla iş hijyeni ölçümleri gerçekleştirilebilir mi?

Laboratuvarların iş hijyeni kapsamında ölçüm, test ve analiz yapabilmeleri için Genel Müdürlükten ön yeterlik veya yeterlik belgesi alması gerekmektedir. Sadece Türkak akreditasyon belgesi ile yapılan iş hijyeni ölçümleri geçerli değildir.


Laboratuvar, iş hijyeni ölçüm, test ve analizlerinde kullandığı cihazların kalibrasyonunu kime yaptırmalıdır?

Kalibrasyonlar, uluslararası izlenebilirliği olan kalibrasyon laboratuvarlarına yaptırılmalıdır.

Aydınlatma Ölçümü
6331 sayılı “İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu” uyarınca işveren firmasında risk değerlendirmesi, kontrol, ölçüm ve araştırma yaptırmamalıdır.  

İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu – Madde 10  

(1) İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Risk değerlendirmesi yapılırken aşağıdaki hususlar dikkate alınır: 

a) Belirli risklerden etkilenecek çalışanların durumu. 

b) Kullanılacak iş ekipmanı ile kimyasal madde ve müstahzarların seçimi. 

(4) İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden çalışma ortamına ve çalışanların bu ortamda maruz kaldığı risklerin belirlenmesine yönelik gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmaların yapılmasını sağlar. 

Endüstriyel alanlarda aydınlatma tesisatının ve aydınlatma seviyesinin uygun olması, varsa eksikliklerinin tespit edilip uygunsuzlukların giderilmesi  gereklidir. Aydınlatma ölçümünün uzmanlar tarafından detaylı olarak yapılması, hem yasal zorunluluğun yerine getirilmesi hem de aydınlatma seviyesine bağlı iş kazalarının önüne geçilmesi için şarttır. 
Kişisel Gürültü Maruziyeti Ölçümü
6331 sayılı “İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu” uyarınca işveren firmasında risk değerlendirmesi, kontrol, ölçüm ve araştırma yaptırmamalıdır.  

İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu – Madde 10  

(1) İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Risk değerlendirmesi yapılırken aşağıdaki hususlar dikkate alınır: 

a) Belirli risklerden etkilenecek çalışanların durumu. 

b) Kullanılacak iş ekipmanı ile kimyasal madde ve müstahzarların seçimi. 

(4) İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden çalışma ortamına ve çalışanların bu ortamda maruz kaldığı risklerin belirlenmesine yönelik gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmaların yapılmasını sağlar. 
Ortam Gürültü Ölçümü
TSE ISO 1996-2 AKUSTİK – Çevre Gürültüsünün Tarifi, Ölçülmesi ve Değerlendirilmesi – Bölüm 2: Çevre GürültüSeviyelerinin Tayini (Acoustics – Description, MeasurementAndAsessment Of EnviromentalNoise – Part2: Determination Of EnviromentalNoiseLevels) standartı gereğince çevre gürültüsünün değerlendirilmesi için bir temel oluşturmak amacıyla ses basınç seviyelerinin, doğrudan nasıl ölçüleceği, ölçme sonuçlarının dış değer kestirimi yolu ile (ekstrapolasyon) nasıl hesaplanabileceği veya hesaplama ile nasıl tayinedebileceğine yönelik uygulamaların kapsam ve sorumluları, kısaltmalar ve tanımları, kullanılan cihazlar, deneyin uygulamasını, kayıtlar ve hesaplamaların nasıl yapılacağının açıklaması kapsamaktadır. 

Gürültü:  Gürültü istenmeyen ses olarak tanımlanır. İnsan kulağının sese verdiği tepki, sesin frekansına bağlıdır. İnsan kulağının 2500 ila 3000 Hz civarında tepe tepkisi vardır. Gürültü problemi bir kaynaktan başlar bir yoldan iletilir ve daha sonra alıcıya ulaşır. Rahatsız edecek seviyede yüksek olduğunda, bir problem vardır ve sorunun ciddiyeti, gürültü kaynağının seviyesine göre değişmektedir.Kontrol ilkeleri olarak ölçüm-kaynağında kontrol-iletim yolunda azaltma-ölçüm-kişisel koruyucu donanım yolu izlenir. 
Termal Konfor Ölçümü
TS EN ISO 7243 Termal Çevrenin Ergonomisi-WBGT Endeksi kullanılarak ısı stresinin değerlendirilmesi, TS EN ISO 7730-Orta Dereceli Termal Ortamlar-PMV ve PPD İndislerinin Tayini-Termal Rahatlık Şartlarının Belirlenmesi ve 17.07.2013 tarih ve 28710 nolu Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Bina Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine ilişkin yönetmeliğin  ilgili maddeleri dikkate alınarak gerçekleştirilir. 

ÖLÇÜM PRENSİPLERİ 

SICAKLIK, NEM, HAVA AKIM HIZI 

İnsanlar genellikle beden iç ısısında değişikliklere neden olabilecek işyeri, genel çevre ya da iklim değişikliklerine pek dayanaklı değildirler. İklim değişikliklerinin yanı sıra, büyük ölçüde ısı yayan ocak ya da fırınlar karşısında çalışmak veya tam tersine soğuk iklim koşullarında ya da soğutulmuş tesislerde çalışmak gibi etkenler önemli ölçüde çalışma verimini etkilemektedir. Bu nedenle çalışanların rahat çalışabildikleri hava koşullarını iyi ayarlamak gerekmektedir. 

İşyerlerinin hava koşullarını etkileyen faktörler; 

Hava sıcaklığı 
Ortam nemliliği 
Hava hareketleri seklinde özetlenebilir. 
SICAKLIK, NEM, HAVA AKIM HIZI KAYNAKLARI 
El Kol Tüm Vücut Titreşim Maruziyeti Ölçümü
TS EN ISO 5349-1 TS EN ISO 5349-2 TS ISO 2631-1 TS EN 1032+A1 

TS EN ISO 5349-1 Mekanik Titreşim-Kişilerin Maruz Kaldığı, Elle İletilen Titreşimin ölçülmesi ve Değerlendirilmesi, TS EN ISO 5349-2 Mekanik Titreşim- Kişilerin Maruz Kaldığı Elden Vücuda İletilen titreşimin ölçülmesi ve Değerlendirilmesi, TS ISO 2631-1 Mekanik titreşim ve şok – Tüm vücut titreşime maruz kalma değerlendirilmesi standardı ve 22.08.2013 Tarih ve 28743 Resmi Gazete Sayılı, Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik ve 25/6/2002 tarihli ve 2002/44/EC sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Direktifine paralel olarak uluslararası verilerin ilgili maddeleri dikkate alınarak gerçekleştirilir. 

El-kol titreşimi:  Mesleki Maruziyet parmaklardan veya elin avuçlarından vücuda giren, enerji ile çalışan aletlerden yayılan mekanik enerjiye el-kol titreşimi adı verilir.  

Toplam Toz Numune Alma ve Analiz
 MDHS 14/3:  

Toz ölçümleri MDHS 14/3 Toz Maruziyet Ölçümü-Gravimetrik Metot Standartları ve İş Maruziyet Sınır Değerleri, TS EN 689 İşyeri Havası-Solunumla Maruz Kalınan Madderin Sınır Değerler ile Karşılaştırılması ve Ölçme Ölçme Stratejilerinin Değerlendirilmesi İçin Kılavuz, Türkiye için, Eşik Sınır Değer (ESD;TWA) verilerinden ayrıca Tozla Mücadele Yönetmeliği, mevzuatımızda bulunmayan sınır değerleri için OSHA ve NIOSH  indekslerinden  yararlanılmış ve ilgili maddeleri dikkate alınarak yorumlanmıştır. 

Toplam ve solunabilir toz ölçümünde MDHS 14/3 standartı esas alınır. Bu standart ile çalışma alanında ortam ve maruziyet toz ölçümleri toplam ve solunabilir toz partiküllerinin örneklenmesi ve gravimetrik olarak analizleri yapılmaktadır 

Toz: Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, 100 mikrondan küçük, bir süre havada asılı kalan ancak kendi ağırlığı ile çöken küçük katı partiküller. 
Solunabilir Toz Numune Alma ve Analiz
Vita Mühendislik 10 yılı aşkın tecrübesiyle akredite şekilde toz ölçümleri numune alma ve analiz işlemlerini gerçekleştirir ve ilgili alandaki gereklilikleri tespit eder. Rapor altına alınır. 
Gaz ve Buhar Konsantrasyon Ölçümü
Renk karşılaştırma metodu ile gaz ve buhar konsantrasyonu tayini:  

ASTM D4490:  

Gaz buhar ve bileşiklerinin renk karşılaştırma metodu ile örneklenmesi ve ölçümü metodu 

GAZ TANIMI 

Bazı kimyasal maddeler normal ısıda gaz biçimindedir. Sıvı veya katı biçimindeki bazı kimyasallar da ısıtıldığında gaz biçimine dönüşür. 

Rengi ve kokusu nedeniyle bazı gazları kolayca fark edebilisiniz. Ancak, renksiz ve kokusuz gazlar da vardır. Bunlar özel ekipmanlar kullanılarak tespit edilir. Gaz kaçaklarının anlaşılması için belirgin kokuları olan diğer gazlar konulur ( Örn; LPG ‘na etilmerkaptan, doğal gaza ise asetilen gazı konulması).Gazlar ortamdan solunabilir. Bazı gazlar anında tahriş eder. Bazı gazların sağlık üzerindeki etkileri ise sağlığınız önemli derecede bozulduktan sonra ortaya çıkar.Gazlar, parlayıcı ve patlayıcı olabilirler. Parlayıcı ve patlayıcı gazların bulunduğu bir ortamda çalışılırken son derece dikkatli olmak gereklidir.Çalışanlar, kimyasal gazların potansiyel olarak zararlı etkilerine karsı işyerinde etkin kontrol önlemleriyle korunmalıdır. 
Uçucu Organik Bileşik VOC Numune Alma ve Analiz
Vita Mühendislik 10 yılı aşkın tecrübesiyle akredite şekilde VOC numune alma ve analiz işlemlerini gerçekleştirir ve ilgili alandaki gereklilikleri tespit eder. Rapor altına alınır. 
Ağır Metal Numune Alma ve Analiz
ASTM D 7439   ASTM D 7035 ASTM D 4185  

Çalışma ortamında tehlikeye yol açabilecek havadaki ağır metallerin konsantrasyonu tayininde kullanılan standarlar, 

ASTM D 7439 Standard Test Method for Determination of Elements in Airborne Particulate Matter by Inductively Coupled Plasma–Mass Spectrometry 

ASTM D 7035 Standard Test Method For Determination Of Metals And Metalloids In Airborne Particulate Matter By Inductively Coupled Plasma Atomic Emission Spectrometry (ICP-AES) 

ASTM D 4185 Alev Atomik Absorpsiyon Spektrofotometrisi Ile İşyeri Atmosferlerindeki Metallerin Ölçümü İçin Standart Test Yöntemi 
Kişisel Gaz Maruziyeti Ölçümü
Toz içerisindeki serbest silis konsantrasyonu tayini (kişisel ve işyeri ortamı):  

NIOSH 7602 

Çalışma ortamında maruziyet grupları ve süreleri belirlenmiş çalışanlar için NIOSH 7602 standartlarına uygun ölçüm süreleri ve pozisyonlarda çalışanlarda kişisel ölçümler gerçekleştirilir. Çalışanların maruziyet sınır değerleri (TWA), silika tozunun konsantrasyonuna bağlı olarak maruz kalma süresi ve şiddeti üzerinden bir çalışma periyodu için hesaplanır. 

Konsantrasyonların belirlenmesi, Vita mühendislik tarafından alınan numunelerin alımı ve analizi neticesinde hesaplanarak tespit edilir. Silis ölçümü, çalışanların maruz kaldığı miktarın belirtilen mevzuat çerçevesinde ölçümü işlemidir. 

Asit Konsantrasyon Ölçümü
Asit konsantrasyon ölçümü, bir ortamda bulunan asit buharlarının, gazlarının veya sıvıların miktarının belirlenmesine yönelik bir analizdir. Bu ölçümler, özellikle endüstriyel tesislerde, kimyasal üretim alanlarında ve laboratuvarlarda çalışanların maruz kalabileceği zararlı maddelerin seviyesini tespit etmek amacıyla gerçekleştirilir. Çalışanların sağlığını korumak, işyerlerinde güvenli bir çalışma ortamı sağlamak ve çevresel etkileri kontrol altına almak için bu tür ölçümler önemlidir.

Bu ölçümler, genellikle ulusal ve uluslararası standartlara göre gerçekleştirilir. İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analiz Laboratuvarları Hakkında Yönetmelik ve Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik bu kapsamda rehberlik eder. Ayrıca, TS EN ISO/IEC 17025 standardı iş hijyeni laboratuvarlarının kalite ve güvenilirlik kriterlerini belirlerken, ölçümlerin doğruluğunu garanti altına alır. Asit buharları için özel sınır değerler belirleyen TLV (Threshold Limit Value) rehberleri ve OSHA (Occupational Safety and Health Administration) düzenlemeleri de uluslararası bağlamda dikkate alınır.
Elektromanyetik Alan Maruziyet Ölçümü 
TS EN 50413 İnsan elektrik, manyetik ve uzaysal alanlar (0 Hz - 300 GHz) maruz kalma ile ilgili yayılmalar ve hesaplama işlemlerine ait temel standart 

Elektromanyetik alan, elektrik yüklerinin hareketinden doğan, elektrik ve manyetik alan bileşenlerine sahip elektromanyetik enerji içeren kuvvet alanını ifade eder. İnsanların maruz kaldığı elektromanyetik dalgalar güçlerine bağlı olarak enerjilerini, fotonlar yoluyla, dalganın özelliklerine bağlı olarak değişik oranlarda canlıya aktarmaktadır. Elektromanyetik alanlardan kaynaklanan riskler öncelikle alanın frekansına ve şiddetine bağlıdır. Elektromanyetik alanın yol açabileceği riskleri değerlendirebilmek için alanı, fiziksel büyüklükler ile karakterize edebilmek gerekir.