TERMAL KONFOR ÖLÇÜMÜ VE TERMAL KONFOR HARİTASI

Termal Konfor Ölçümleri İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik gibi Ulusal ve Uluslar arası mevzuatlardan yararlanılarak, konusunda uzman personellerimiz tarafından gerçekleştirilmektedir.

DENEY ADI DENEY METODU
İŞ YERİ ORTAMI TERMAL KONFOR ÖLÇÜMÜ TS EN 27243

Termal Konfor Ölçümü Nedir? Nasıl Yapılır?
Termal konfor ölçümü bulunulan kapalı bir ortamda sıcaklık, basınç ve nem değerinin ölçülerek yasal yaptırımlara uygun olup olmadığının belirlenmesi işlemine verilen isimdir. Bu ölçümleri konusunda uzman, gerekli izinleri almış firmalar yapabilmektedir. Bu ölçümleri yapabilmek için özel cihazlar kullanılmaktadır. Buradaki temel amaç, havalandırma koşullarının insan sağlığı için uygun olup olmadığını belirlemektir. Yapılan ölçümler sonucunda sıcaklık, basınç ve nemin birbiri ile dengeli olması gerekmektedir. Termal konfor ölçümü çeşitlerine geçmeden önce termal konfor deyimine de bakmak gerekmektedir. Termal konfor, çalışılan ya da yaşanan yer için olması gereken hava sıcaklık nem ve basınç koşullarının yaşama standartlarına uygun olmasıdır. Yani bir başka deyişle ideal sıcaklık, ideal nem ve ideal basınç olmasıdır. Basıncın yüksek olması da, nemin fazla veya eksik olması da, aşırı sıcak ya da aşırı soğukta insan sağlığına ciddi sorunlar yaratmaktadır. Aşırı soğuk böbrek yetmezliği gibi sorunlar yaratabilirken, nem kişilerin akciğer problemleri yaşamasına neden olabilmektedir. İşte gerekli koşulları sağlamak için ve koşulların uygunluğunu belirlemek için termal konfor ölçümü yaptırılması gerekmektedir bu özelikle işyerleri için önemli bir konudur. İşçi sağlığı ve iş güvenliği tüzüğünde bunlar yeterince olarak belirtilmiş ve standartlara bağlanmıştır.
Termal Konfor Ölçümü Nelerdir
Termal Konfor Ölçümlerinde: Basınç, hava, nem ölçülmektedir. Ölçülmesi için kullanılan cihaz, nem sıcaklık hız sensörüdür. Bu sensör ortamdaki sıcaklık, nem ve hava akım hızını ölçmektedir. Temel parametreleri şunlardır: Sıcak Ortamlar – WBGT (Yaş – Hazne Küre Sıcaklığı) İndeksine Göre Isının Çalışan Üzerindeki Baskısının Tahmini. Bu ölçümler yapılırken TSE tarafından yayınlanan TS 2361:1976 da belirtilen kurallara göre ölçümler yapılmakta ve ona göre değerlendirilmektedir.
Termal Konforu etkileyen faktörler ise şunlardır:
  • Yapılan işin hafif ya da ağır iş olması
  • Ortamda bulunan kişi sayısı
  • Çalışanların fiziki yapısı ( yaş, kilo)
  • Çalışanların cinsiyeti ( kadın, erkek)
  • Çalışan kişilerin sağlık durumları ve fiziki yeterlilikleri
  • Bulunulan ortamın bulunduğu coğrafi yapı
  • Çalışma sırasında çalışanların üzerinde yer alan giysiler
Tüm bu parametreler termal konfor ölçümü nü etkilemektedir. Örneğin bulunulan ortamda olması gerekenden çok daha fazla kişi var ise değerler mutlaka istenen yeterlilikte olmayacaktır. Aynı şekilde doğru havalandırma düzgün olarak yapılmazsa yine sağlıklı sonuçlar ortaya çıkmayacaktır.
İşyerlerinde ve işletmelerde çalışan personellerin nem, sıcaklı ve hava akımı tarzında iklim gerekliliklerinden bedensel yahut zihinsel faaliyetlerini devam ettirirken etkilenmemeleri adına yapılan kontrollere termal konfor ölçümü denilir.
Kapalı bir ortam yahut açık bir alanda çalışmak zorunda olan işçiler bu tarz nem, sıcaklık ve hava akımı gibi etkenlerden ilk anda etkilenmezler ama zamanla hissedilmeye başlar ve termal konfor gereklilikleri mevcut durumda değilse büyük sıkıntı meydana gelir ve akabinde rahatsızlık başlar. İşyerleri çalışanların büyük bir vakitlerini harcadıkları yerlerdir. Bu yüzen işyerleri çalışanların rahatlığı adına konfor olarak son derece düzenli ve tüm gerekliliklerin yerinde olması gerekli olan alanlardır. İşçiler çalışma şartları ne kadar uygun ve rahat ise buna paralel olarak daha yüksek moral ve motivasyon kazanacakları için hem sağlıkları hem de güvenlikleri koruma altında olacağından verimleri de artmaktadır. Termal konfor ölçümü işletmelerde sıcaklık ve nemim uygun değerlerde tutulmasını sağlamak adına yapılmaktadır. İş Sağlığı ve İş Güvenliği tüzüğünde de belirtildiği üzere ‘’kapalı işyerlerindeki sıcaklık ve nem seviyesinin yapılan işin niteliğine uygun olmaklar beraber ılımlı olması esastır’’ bu esasla birlikte işyerlerindeki çalışma koşulları termal konfor ölçümü yapılarak uygun seviyelerde tutulmalı ve revize edilmelidir. Bu ölçümler esnasında alınacak raporlar ve tutanaklar uluslararası mevzuata göre yapılmalıdır. İşyerinde yani işletmelerdeki havalandırma sistemlerinin ölçülüp sistemin yeterliliği konusunda testler yapılmalıdır. Yeterli olmayan hava sistemlerinin yeterli seviyeye ulaştırılması adına tutanak tutulup gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. Termal konfor ölçümü çalışan personellerin refahlığı için geçerli olan bir uygulama olmakla beraber işverenlerin tüm bu kontrollerin yapılmasını sağlamaları gerekmektedir.
Termal konfor ölçümü uzman kişi ve kuruluşlar tarafından yapılması gerekli olan işlemlerdir. Nitekim teknolojinin de katkısıyla son sistem cihazların kullanılarak yapıldığı bu ölçümlerde büyük özen gösterilmesi esastır. Bu sektörde faaliyet gösteren saygın ve uzman firmalar tüm gereksinimleri yerine getirmek adına profesyonel olarak hizmet vermektedirler. İş sağlığı ve iş güvenliği adına çok önemli olan termal ölçümü her aşamada işçi sağlığı ve iş gücünün düşmemesi adına faydalı olan işlemler bütünüdür.
İŞYERİNDE ORTAM ATMOSFERİ KOŞULLARI
İşyerleri ortam iklim koşulları, çevrenin termal durumu ve atmosferik basıncı ile saptanır. Barometrik basınç sadece su altı çalışmalarında veya deniz düzeyinden çok yükseklerde çalışma gibi özel durumlarda önemli rol oynar.
ORTAMIN TERMAL DURUMU (TERMAL KONFOR)
İnsan organizmasının vücut sıcaklığını çok kısa bir zaman için (kısıtlı olarak) hemen hemen değişmez bir düzeyde tutma yeteneği vardır. Bu termoregülasyon iki mekanizmaya dayanır:
  • Kimyasal termoregülasyon : Dinlenme ve çalışma durumunda vücudun metabolik çalışma sonucu ısı üretimi,
  • Fiziksel termoregülasyon: İletim (kondüksiyon), konveksiyon, ışıma (radyasyon), terin buharlaşması ve solunum gibi işlemler ile ortam ile vücut arasında negatif ve pozitif ısı alışverişi.
İnsan vücudunun iy çalışması, sağlığı ve yaşamı için gerekli temel koşul vücut sıcaklığının normal düzeyde tutulmasıyla sağlanır. Kişinin termal rahatlığı olmalı, çevre ile termal denge içerisinde yaşamalıdır. Bu demektirki: Dinlenme ve çalışma durumundaki metabolik çalışmada veya organizmanın çevreden absorbe ettiği ısıdan oluşan vücut sıcaklığını yükseltenfazla ısı vücut yüzeyinden (deriden) yok edilmelidir.
  1. Havanın sıcaklığı,
  2. Havanın nemi,
  3. Hava akım hızı,
  4. Termal radyasyon ( cisim ve çevresini saran sıcaklığın fonksiyonu olan radyant ısı)
ile belirlenen ortamın termal durumu, insan organizmasındaki ısı değişikliğini olumlu ya da olumsuz yönde etkileyebilir ( vücut ısı verir veya alır). Buna ortamın termal etkisi denebilir. Ortamın termal durumunu oluşturan dört bileşenin değişik oranlardaki bileşimleri aynı termal etkiyi oluşturabilir. Bu nedenle etkiyi tek bir sayısal değerle göstermeye gidilmemelidir. Endüstride daha çok yüksek sıcaklıklara maruz kalmaktan sorunlar doğar. Vücut kendi metabolik prosesi ile sürekli olarak ısı üretir. Vücut prosesi öyle dizayn edilmiştir ki sıcaklığın çok dar bir limitinde çalışır (35ºC – 38ºC). Isının üretilir üretilmez kaybedilmesi gerekir ki vücut fonksiyonunu etkin ve iyi bir şekilde yapabilsin. Vücuttaki çok hassas ve çok hızlı hareket edebilir bir dizi termostatik araç aynı zamanda sıcaklık düzenleyici prosesin hızını kontrol eder. Terleme en önemli sıcaklık düzenleyici ve ısı kaybedici prosestir. Dinlenen ve stres altında olmayan bir insanda terleme hızı yaklaşık (~ )günde bir litredir. Bu oluşur oluşmaz kaybolur. Ağır işin stresi altında veya yüksek sıcaklıkta terleme hızı 4 saat’te 4 litreye yükselir. Ayrıca günde 10 – 12 gram tuz su ile birlikte kaybolur. Hava sıcaklığı optimal değerden dayanılabilir en yüksek değere doğru yükseldikçe ortaya çıkabilecek bozukluklar aşağıdaki şekilde gösterilebilir: 20ºC Optimal sıcaklık ( çalışma kapasitesi tam)
  ↓ Bıkkınlık
  ↓ Tez kızarlık
  ↓ Dikkatsizlik
Bağıl Hata sayısında artış nem Düşünsel çalışmada randıman düşüklüğü % Beceri isteyen işlerde randıman düşüklüğü 50 İş kazası sayısında artış ↓ Ağır fiziksel işlerde randıman düşüklüğü ↓ Vücutta su ve asit baz dengesinin bozulması ↓ Kan dolaşımının zorlanması ↓ Yüksek düzeyde yorgunluk 35 – 40ºC Dayanılabilir en yüksek sıcaklık.
Ortamdaki sıcaklık tek bir değişkenden ibaret değildir. Sıcaklığın derece olarak artması veya azalması yanında, nemin ve hava akım hızının durumu da sıcaklığın etkisini arttırır veya hafifletir. Bu üç değişkenin çeşitli bileşimleri sonucu, kişi aynı sıcaklık duygusunu ve psikolojik etkiyi duyabilir. örneğin 37ºC sıcaklık, % 10 nem ve 3 m/s hava akım hızı ile, 27ºC sıcaklık, % 75 nem ve 0,1 m/s hava akım hızı, sıcaklık duygusu bakımından eşdeğer olabilir. Yani bu iki durumun kişi üzerine sıcaklık etkisi aynıdır. Hava sıcaklığı, hava nemi ve hava akım hızının beraberce kişi üzerinde oluşturduğu sıcaklık etkisine effektif ısı denilmektedir. Kişi üzerinde eşit sıcaklık etkisi yapan, hava sıcaklığı, hava nemi ve hava akım hızının çeşitli bileşimlerine de eşdeğer efektif ısı değerleri denilmektedir.
Radyasyon, vücudun çevre ile olan termal dengesini birazcık açıklar. çevrede herhangi bir obje, vücut sıcaklığından çok farklı sıcaklıktaysa örneğin; sıcaklığın sıfırın altında olduğu bir günde, çok büyük bir cam, insandan çok büyük bir miktar ısı radyasyonu yayımına neden olur ve kişinin bulunduğu çevrede hava oldukça ılık olsa bile kişi üşüdüğünü hisseder. Eğer çevrede bir obje, fırın, duvar gibi vücut sıcaklığının çok üstündeyse insan radyasyon yoluyla çok miktarda ısı alır ve kişiyi diğer yollarla serin tutmak, ve vücut sıcaklığını sabit tutmak çok zordur.
Radyasyon ısı, bir elektromanyetik enerjidir, insan gibi bir objeye çarpıpta orada absorblanmadıkça sıcaklık yaratmaz. Yani hava akımının, (hava esmesinin) yararı olmaz.
Kondüksiyon yoluyla elbiselerden havaya ısı kaybı vücudun soğuma kaynaklarından biridir. Bu genellikle önemli bir soğuma yolu değildir. çünkü elbiselerin iletim ve havanın ısı kapasitesi genellikle düşüktür. Kondüksiyon vekonveksiyon (deri yoluyla vücut ısısının havaya iletilmesi), vücut iyi bir soğutma maddesi (su gibi) ile temasa geldiği zaman önemli bir ısı kaybı yolu olur. Bu nedenle insanlar soğuk suya maruz kaldıkları zaman aynı sıcaklıktaki havaya maruz kalmaktan daha çabuk ve daha etkin üşürler.
Yüksek sıcaklık gibi düşük sıcaklığın da çalışma başarısı üzerine olumsuz etkileri vardır. Düşük sıcaklıkta algılama ve reaksiyon süresi azalır. Ellerin becerisi azalır. Ancak, düşük sıcaklığın başarıya olan etkisi yüksek sıcaklığın etkisi kadar önemli olmamaktadır. Düşük sıcaklığın kötü etkileri daha fazla giyinmekle önemli ölçüde azaltılabilir.
İŞYERLERİ ORTAMI KLİMA KOŞULLARI İÇİN ÖNERİLEN STANDARDLAR
İŞYERLERİ SICAKLIĞI VE NEMİ
1. Konveksiyon ısısının (eğer varsa) oluştuğu işyerleri

İşin Cinsi Yılın soğuk dönemi (dış sıcaklık +10ºC altında) Yılın ılık dönemi (dış sıcaklık +10ºC veya daha fazla)
Endüstriyel işlemler sonucu oluşan ısıya bağlı olarak önerilen ortam sıcaklığı Endüstriyel işlemler sonucu oluşan ısıya bağlı olarak önerilen ortam sıcaklığı
20 Kcal/m3h den az Bundan fazla 20 Kcal/m3h den az Bundan fazla
çok hafif Max. 22ºC Max. 25ºC Maximum dış sıcaklıktan 3ºC fazla Maximum dış sıcaklıktan 5ºC fazla
Hafif 18 – 21ºC 21 – 24ºC
Orta 14 – 18ºC 18 – 21ºC
Ağır 10 – 14ºC 14 – 18ºC
çok ağır Min. 10ºC 10 – 14ºC
Tablo:4 (Not: Bağıl nem standardı yok)

A.Havada yüksek bağıl nem bulunması gereken işyerleri
Yılın soğuk dönemi (dış sıcaklık +10ºC altında) Yılın ılık dönemi (dış sıcaklık +10ºC veya daha fazla)
Bağıl nem % önerilen en yüksek sıcaklık Bağıl nem % önerilen en yüksek sıcaklık
80 – 75 22.0 – 22.5ºC 80 – 75 23 – 24ºC
70 – 65 22.5 – 23.0ºC 70 – 75 25 – 26ºC
60 – 55 23.0 – 23.5ºC 60 – 55 27 – 28ºC
Tablo:5

C. Genellikle radyant ısı oluşan işyerleri

İşin Cinsi Yılın soğuk dönemi (dış sıcaklık +10ºC altında) Yılın ılık dönemi (dış sıcaklık +10ºC veya daha fazla)
Dahili sıcaklık Sonuç sıcaklık* Dahili sıcaklık Sonuç sıcaklık*
çok hafif Min. 18ºC Max. 26ºC En çok dış sıcaklıktan 3ºC fazla Max 30ºC
Hafif 14 – 18ºC Max 24ºC Max 30ºC
Orta 10 – 14ºC Max 22ºC Max 30ºC
Ağır 7 – 10ºC Max 20ºC Max 30ºC

Tablo :6 (*:Glob. Sıcaklık)

D.Büyük miktarda su buharı üretilen işyerleri
İşin Cinsi Yılın soğuk dönemi (dış sıcaklık +10ºC altında) Yilin ılık dönemi (dış sıcaklık +10ºC veya daha fazla)
Bağıl Nem % Endüstriyel işlemler sonucu oluşan ısıya bağlı ortam sıcaklığı Endüstriyel işlemler sonucu oluşan ısıya bağlı ortam sıcaklığı
20 Kcal/m3/h den az Bundan fazla 20 Kcal/m3/h den az Bundan fazla
çok hafif Max.80 Max.21ºC Max.23ºC En çok dış sıcaklıktan 3ºC fazla En çok dış sıcaklıktan 5ºC fazla
Hafif Max.80 18-20ºC 20-22ºC
Orta Max.80 15-18ºC 18-20ºC
Ağır Max.80 12-15ºC 15-18ºC
Tablo: 7 Yılın ılık dönemi için bağıl nem standardı yok.

4, 5,6 ve 7 no’lu tablolarındaki verilerin durgun hava için olduğu göz önünde tutulmalıdır. İşyerlerinde hava akımı varsa, sıcaklık tablo 8’de gösterildiği gibi arttırılmalıdır.

Hava Aktarım Hızı Durgun hava koşullarında önerilen standart sıcaklıklara katılacak miktarlar
0 – 0.2 m / sec 0ºC
0.25 – 0.3 m / sec 2ºC
0.4 – 0.6 “ 4ºC
0.7 – 1.0 “ 6ºC
1.1 – 1.4 “ 8ºC
1.5 – 2.0 “ 9 – 10ºC
2.1 – 3.0 “ 10 – 12ºC

Tablo 8 :Termal Standardlar

İşin Türü Bağıl Nem % Hava Aktarım Hızı
4.5 – 7.5 m/dak 30 m/dak 90 m/dak
Kuru Hazne Yaş Hazne Kuru Hazne Yaş hazne Kuru Hazne Yaş hazne
Yaz mevsimi oturarak hafif çalışma (efektif ısı) 29.4 ºC 80 31.6 28.9 32.8 29.4 33.9 31.5
60 34.4 27.8 35.5 28.9 36.7 29.4
40 37.8 26.1 38.3 27.2 39.4 27.8
5 48.3 20.5 47.8 20.5 47.2 20.0
20 42.8 23.9 43.3 23.9 43.3 23.9
Yaz mevsimi ağır iş (efektif ısı) 26.6ºC 80 28.3 25.5 30.0 27.2 31.6 28.3
60 31.1 24.4 32.2 25.5 33.9 26.7
40 33.9 22.7 35.0 23.9 36.1 24.4
20 37.8 20.5 38.3 21.1 38.9 21.1
5 41.7 17.8 41.7 17.8 41.1 17.2
Kış mevsimi hafif veya ağır iş (efektif ısı) 23.9ºC 80 25.5 22.8 27.2 25.0 29.4 26.1
60 27.2 21.7 29.4 23.3 31.1 24.4
40 30.0 20.0 31.6 21.1 32.8 22.2
20 32.8 17.2 33.9 18.3 34.4 18.9
5 36.1 13.3 36.1 14.4 36.1 15.0

Tablo 9 : Termal Standardlar

Sağlıklı, çevreye alışmış, ılık havaya uygun giyinmiş bir kişinin rahatça dayanabileceği kuru ve yaş hazne ºC sıcaklıkları (radyaston etkisi dahil.).

Yüksek sıcaklığın etkileri: Yüksek sıcaklığın etkisiyle, vücudun iç sıcaklığını düşük tutmak için kalp atışları hızlanır. Derideki kılcallar daha çok kan taşır, böylece hem soğuma hızı hem de vücut sıcaklığı yavaş yavaş artar. Eğer termal çevre dayanabilecek gibiyse bu ölçüler bir süre sonra kalp hızı ve vücut sıcaklıklarının sabit kaldığı bir dengeye erişirler. Eğer vücut sıcaklığı 102ºF (38.8ºC) oluncaya kadar dengeye erişilmezse buna karşılık gelen 2 litre olan terleme hızı sıcak çarpması tehlikesi yaratır. Aşırı sıcağa maruz kalma zorunda olan insanlara ara dinlenme periyodları tehlikeyi azaltır. Sıcak çarpması aynı zamanda güneş çarpması olarak da bilinir. Bunun mutlaka güneşe maruz kalarak olması gerekmez. Bu olay vücudun kendini yeteri kadar soğutamayacağı bir ortama maruz kalmasıyla olur. Sonuç olarak vücut sıcaklığı yükselir ve ısı düzenleyici mekanizmanın tamamen bozulduğu noktaya erişilir. Bundan sonra vücut sıcaklığı süratle yükselir. Semptomlar sıcak kuru cilt, şiddetli baş ağrısı, görme bozuklukları, hızlı sıcaklık artışları ve bilinç kaybıdır. Bu şartlar yüzün sıcaklığa ani maruz kalmasıyla farkedilir. Kazazede hemen sıcaktan çıkarılmalı ve vücut mümkün olduğu kadar süratle soğutulmalıdır. Bu genellikle suyu sıkılmış serin ıslak bezlerle yapılır. Isı krampları bu yüksek sıcaklığa uzun süre maruz kalmanın sonucu olur ve özellikle bir ağırlık baskısıyla birlikte ve fazlaca su ve vücudun nem kaybı ile olur. İSTENMEYEN HAVA KOŞULLARINA KARŞI ALINABİLECEK ÖNLEMLER
Soğuğa karşı alınacak önlemler:
  • Uygun bir ısıtma sistemiyle işyerinin istenen düzeyde ısıtılması ilk yapılacak iştir. Fabrikanın ısıtma düzeyini yörenin , iklim koşulları, içinde bulunan mevsim, yapının tipi, yapılan işin gerektirdiği kas çalışması (ağır iş, hafif iş), üretim süreci ve işçilerin giyinme alışkanlıkları belirleyecektir.
  • Olanaklar elverdiği ölçüde uygun yerlere yerleştirilmiş çok sayıda ufak ısıtıcılardan yararlanılmalıdır.
  • Isıtıcılar , havalandırma deliklerinden ve pencerelerden gelen havanın, içeride çalışanlara gelmeden önce ısıtılmasını sağlayacak biçimde yerleştirilmelidir.
  • Fabrika daha kurulurken iyi bir yalıtıcı malzeme ile çatı ve kuzeye bakan duvar yalıtılmalıdır.
  • İşçilerin üzerinde çalıştıkları yer döşemesini, uygun bir malzeme ile örneğin tahta ızgaralarla kaplatarak, yerden gelebilecek soğuğun etkisi azaltılabilir.
  • Uygun giysiler verilmelidir.
ISI VE NEM KONTROLÜ İÇİN HAVALANDIRMA VE AŞIRI ISIYA KARŞI KORUNMA İÇİN DİĞER METODLAR
Bunun iki temel yöntemi vardır:
  1. Etkilenme süresini kısaltma ve etki alanında olan işçilerin sayısını azaltma (endüstriyel hijyen metodu).
  2. Esas kontrol:
  1. ısı ve nem kontrolü için havalandırma,
  2. işçilerin gereksiz yere etkilenmelerini önlemek üzere siper, bölme değişik koruyucular kullanma,
  3. ısı kaynağını yalıtma,
  4. sıcak cisimleri düşük radyasyonlu maddelerle boyama veya kapama
  5. koruyucu elbiseler veya diğer kişisel koruyucu kullanma.(mühendislik uygulamaları)
Eğer havalandırma veya mühendislik uygulamaları ile kontrol yapılamıyorsa, sıcaklık etkisinin süresini kısaltmak, araya dinlenme süresi vermek, veya daha serin işlerde (örneğin buhar kazanlarının bacalarını temizleme gibi) çalışma olanağı bulunmalıdır. Bununla beraber, pek çok yerde ısı ve nem kontrolü havalandırma veya mühendislik uygulamaları ile yapılabilir .
HAVALANDIRMA
Isı kontrolü için havalandırma yerel aspirasyonla veya genel olarak yapılır.
  1. Aspirasyonlu havalandırma; ısı kaynağını kısmen kapatmanın olası olduğu durumlarda fazla ısı, fazla nem veya her ikisinin de yok edilmesi için kullanılabilir. Fırın veya bazı ocaklarda doğal çekiş veya cebri çekiş ısı fazlasının işyerine girmesini önleyebilir.
  2. Genel havalandırma; lokal havalandırma sistemlerinin uygulanamadığı durumlarda ısı kontrolünde kullanılır. Bu sistemin temeli yeterli miktarda uygun sıcaklıkta yeterli bağıl nemi içeren ve kirleticilerden arınmış temiz havanın işçilere temin edilmesidir.
Uygulamada, genel havalandırma bile “normal koşullarda” (örneğin yüksek ısı ve nem kaynaklarının, hava kirleticilerinin olmadığı odalarda) işyerinin büyüklüğüne, çalışan kişilerin sayısına ve yapılan işin temizliğine bağlı olarak değişir. Buna rağmen “normal” koşullardaki işyerleri için de aşağıdaki değerler önerilebilir.
Odadaki işçilerin çoğunluğunun yaptığı fiziksel iş Kişinin saatte ürettiği toplam metabolik ısı kcal/saat Kişi başına, her saat için sağlanması gereken hava hacmi (m3)
çok hafif 120 25
Hafif 120 – 170 30
Vasat 170 – 220 35
Ağır 220 – 270 40
çok ağır 270’den az 50
Tablo : 10
Fazla ısı üreten bir işyeri genel havalandırmalı ise, hava değişiminin arttırılması gerekmektedir.
Şekil :39 Birleştirilmiş ( kombine) havalandırma sistemi ( a) Egzost fan. (b) aydınlatma açıklıkları (pencereleri)
RADYANT ISIYA KARŞI KORUNMA YÖNTEMLERİ
Radyasyon, iletimi için maddesel ortam gerekmeyen bir ısı enerjisi olduğundan, bunu havalandırma ile kontrol etme olanağı yoktur, veya pek azdır. Radyant ısıdan korunmanın iki yolu vardır:
  1. Radyasyon siperi kullanmak
  2. Sıcak cisimlerin yüzeylerini ışıma özelliği zayıf maddelerle boyamak veya kaplamak.
Radyasyon siperleri dogrudan kontrol edilmeyen, erimiş maden veya cam külçeleri gibi maddeler kullanılır. Bu siperler (koruyucular) madeni levha (alüminyum folyo, alüminyum levha gibi) paravana gibi radyant ısı kaynağı ile işçilerin arasına yerleştirilen koruyuculardır. Esas olarak siperler, gelen radyant ısının büyük bir kısmını yansıtarak işçiye gelmesini önler ve absorbladığı radyant ısının ancak bir kısmını işçiye doğru yeniden yayar. Bunların yanı sıra, radyant ısıyı emen ve havalandırma yoluyla kontrol edilebilen konveksiyon ısısı cinsinden yayan ısı absorbsiyon siperleri de vardır.
Isı radyasyonu kontrolu için yeterli olabilecek bir metod da sıcak cisimlerin yüzeylerini düşük radyasyon parametreli maddeler ile boyamak veya kaplamaktır. Bu metodun prensibi de bir önceki gibidir – radyasyonu işçiden uzaklaştırmak.
Aşağıdaki Tablo siperleme ve kaplama materyelinin etkinliği konusunda bazı fikirler verebilir ve değerlendirildiği her hangi bir özel durumda tavsiyelerinin ne olacağı konusunda yol gösterebilir.


sSiperin yüzeyinin yapıldığı madde Yüzey üzerine düşen radyant ısının yansıma oranı Yüzeyden yayılan radyant ısı
sAluminyum, parlak 95 5
sçinko, parlak 90 10
sAluminyum, okside 84 16
sçinko, okside 73 27
sAlüminyum boya, yeni, temiz 65 35
sAluminyum boya, kirli 40 60
sDemir levha 45 55
sDemir levha, okside 35 65
sTuğla 20 80
sLak, siyah 10 90
sLak, beyaz 10 90
sAsbest levha 6 94
sTablo : 11 çoğunlukla kullanılan siperleme maddelerinin yeterlik dereceleri

ÖLÇME METOD VE TEKNİĞİ
1. Hava sıcaklığı
En çok kullanılan cihaz, -5ºC ila +50ºC aralı, normal civalı termometrelerdir; çok sıcak işyerleri için +100ºC’ye kadar ölçme yapabilen termometre, çok soğuk işyerleri için -30ºC’a kadar ölçebilen alkollü termometreler kullanılır.
Ölçme sırasında termometreler hiç bir zaman elde tutulmamalı, ya asılı bulunmalı ya da bir mantar veya lastik tapa üzerine (haznesi açıkta kalacak şekilde) yerleştirilmelidir.
Termometrenin haznesi radyant ısıya karşı silindir şeklinde metal bir muhafaza ile korunmalıdır; izabe fırını cam işleri, dökümhane gibi, termal radyasyonun çok olduğu yerlerde bu muhafaza arası bir yalıtkan ile ayrılmış içiçe iki metal silindirden oluşmuştur. Metal muhafaza hazneye kesinlikle değmemeli, hazne ile koruyucu arasında yeterli hava hareketi sağlayacak bir aralık bulunmalıdır. Radyant ısının önemli bir faktör olduğu yerlerde, hava sıcaklığını ölçmek için kuru termometreler öngörülmelidir.

Şekil :42 Psikrometrik çart (Not: Fahrenheit dereceyi santigrad dereceye çevirmek için tc= (tf – 32) / 1.8 veya 5/9(tf – 32). Santigrad dereceyi fahrenheit’e çevirmek için ise: tf = 1.8 tc + 32 veya 9/5 tc + 32 )
1. Hava bağıl nemi
Havanın bağıl nemini tayin için en basit yöntem psikrometrik metoddur. Psikrometre basit bir cihazdır. Cihaz bir ayak veya çerçeve üzerine tutturulmuş iki tane eşdeğerli termometreden oluşur; bunlardan birinin haznesi ölçme sırasında kuru bırakılır diğeri su ile ıslatılmış bir beze sarılır.
Tüm koşullar eşit olduğu durumda ısı alarak buharlaşma işlemi nedeniyle yaş hazneli termometre daima kuru hazneli termometredeki değerden daha düşük değer gösterecektir. Havadaki su buharının konsantrasyonu düştükçe yaş haznenin üstündeki su daha çok ve daha çabuk buharlaşır. Bu da daha büyük bir soğutmaya neden olur ve iki sıcaklık okuması arasındaki fark da daha büyük olur. Havanın bağıl nemi hesaplama (formül) yöntemi ile bulunabileceği gibi pratikte psikrometre ile temin edilen bir diyagram (psikrometre çizelgesi) yardımıyla da bulunabilir. Bu çizelgede kuru ve yaş hazneli termometrelerde ölçülen sıcaklık değerlerinden, bu değerleri karşılayan bağıl nemi, mutlak nemi (her kilogram kuru havadaki kilogram su cinsinden) ve havadaki su buharının kısmi su buharı basıncının doğrudan doğruya bulunması olasıdır.
1. Hava akım hızı:
İş yerlerinde daima bir miktar hava akımı bulunur. Bu hava akımı (vantilasyon sistemine göre ) tek veya çok yönlü olabilir. Akım hızı da 0.2 m/s ila 5.0 m/s arası bazan da daha çok olabilir.
Hava akım hızını ölçmek için en çok kullanılan alet pervaneli anemometre (hava akım hızı ölçü aleti) dir.
çok düşük hava akım hızlarını ölçmek için ısıtılmış – elementli anemometreler veya katatermometreler kullanılması daha uygundur.
1. Termal radyasyon:
çevredeki yüzeylerin etkin sıcaklığı ya bir çift katatermometre (çıplak ve gümüş hazneli) veya glob- termometre ya da özel bir cihaz olan radiometre ile ölçülebilir.
Glob -termometre; ince metalden yapılmış yüzeyi mat siyaha boyanmış 10 – 15 cm çapında, içi boş bir küredir. Globu bir yere tutturabilmek için bir askısı ve içine termometreyi yerleştirebilmek için boynunda bir açıklık vardır.
Pratik öneriler:
Sıcak yüzeylerden meydana gelen ısı radyasyonu cok olan bir yerde, glob termometrede ölçüden sıcaklık, aynı yerde örtülü, kuru hazneli termometre ile ölçülmüş olan sıcaklığın 10ºC veya daha çok üstünde ise (sıcaklık ölçmeleri bölümüne bak) radyasyondan korunmak için çare aranmalıdır. Bu, kişinin (işçinin) ısı yükünü azaltmada havalandırmanın arttırılmasından çok daha etkili olacaktır.
Not: işyerinde hava hızının 60m/dakika veya radyasyon globun iki tarafındaki yüzey sıcaklığın değişik şekilde etkiliyorsa (ısının bir yerden tek yönlü geldiği ve bir yöne ışıma olduğu yerlerde -örneğin, cam işleri, dökümhane, izabe fırınları gibi- glob değerlendirmeleri kararsız olur ve kişiye ısı radyasyonunun etkisi radiometre ile ölçülmelidir. (ısı ışımasının kaynağının karşısındaki yüzeyden yayılan ısının (tup) ölçülmesi tek yönlü radyasyonun aksi yöne de gidebileceği akıldan çıkarılmamalıdır. Yani vücuttan çevrede daha soğuk olan geniş bir yüzeye doğru (örneğin, özellikle kışın pencereye doğru) da ısı akımı olabilir. Böyle durumlarda işçinin vücudunun bir yanı çok soğuyacağından rahatsız olacaktır. Pratikte t sıcaklığı, glob termometre sıcaklığı (çok yönlü radyasyonun sonuç sıcaklık karakteristiği) tc den 5ºC’tan fazla değişmemelidir.
Ortam Atmosferi Koşullarının İnsana Etkisinin Değerlendirilmesi
Değerlendirmede şu değerler kullanılabilir:
1. Etkin Sıcaklık Eşdeğeri ( veya Düzeltilmiş Etkin Sıcaklık Eşdeğeri)
2. Sonuç sıcaklık ( glob termometre ile ölçülen değer)
3. Kata değeri
a) Etkin sıcaklık eşdeğeri
(e.s.e.), ortamın belirli terma durumu (örneğin: tvºC sıcaklık, %hr bağıl nem ve hava hızı v m/s.) ile kişi üzerine termal etkisi aynı olan su buharı ile doymuş havanın sıcaklığı olarak tanımlanır. E.s.e. değerleri geniş bir grup insan üzerinde deneysel olarak saptanmıştır. Bu değerlere dayanılarak hazırlanan nomogramlar üzerinde faktörlerin herhangi bir bileşimi ile e.s.e. değeri hesaplanabilir. Normal giyimli, hafif işte çalışan bir insan için değerleri şekil-43′ de ki nomogromda gösterilmiştir, daha ağır bedensel işler için de yaklaşık olarak aynı değerler kullanılabilir. Nomogramda dikey eksen ºC olarak işretlenmiştir; sol taraftaki kuru termometre sıcaklığı tv, sağ taraftaki de yaş termometre sıcaklığı tv‘ yı gösterir (sıras ile normal bir kuru termometre ve havalandırmalı olmayan yaş hazneli bir termometre ile ölçülür – Bağıl nem bölümüne bak). “Eğriler demeti” şeklindeki eşit hava hızı çizgileri bütün demeti kapsayan e.s.e. eğrileri gibi şemayı köşegen olarak keser; hepsi, ortamın soğuma etkisinin sıfır olduğu e.s.e. = tv = tv‘ = 37.5ºC sıcaklığında bir araya gelip birbirlerini keserler.
Nomogramın kullanılışı: ölçü sonu aşağıdaki değerlerin bulunmuş olduğu bir deneyi alalım:
Hava sıcaklığı (kuru hazne) tv = 25ºC
Yaş hazne sıcaklığı t’v = 16ºC
Hava akım hızı v = 1 m/s (s: saniye)
Nomogramdaki kuru hazne sıcaklığı noktası tv = 25ºC ile yaş-hazne sıcaklık noktası t’v = 16ºC yi birleştiririz; bu çizgi v = 1.0 m/s hava akımı hızı eğrisini e.s.e. = 20ºC değere eşit bir noktada keser.
Nomogramda kolayca görülebileceği gibi, ortamın termal durumu aşağıdaki değerlerle gösterildiğinde de aynı e.s.e. ve bunun sonucu olarak aynı termal etki bulunur.
tv = 23ºC
t’v = 17ºC
V = 0.5m/s
Belirli herhangi termal faktör verileri için de e.s.e. değerleri bulunabilir.
Anlaşılabileceği gibi, e.s.e. sıcaklığını, nemin ve hava akımı hızının etkisini içerir ve gösterir ancak radyan ısnın etkisinigöstermez. Yüksek ısı radyasyonu olan işyerlerinde termal etki değerlendirmesi için düzeltilmiş etkin sıcaklık eşdeğerikullanılabilir. Aynı nomogram kullanılır, fakat (normal kuru hazneli termometre ile ölçülen) normal hava sıcaklığı tv yerine sonuç sıcaklık tc ölçülür ve nomogramda kullanılır (glob termometre sıcaklığı termal radyasyon, glob termometre metodu bölümüne bak). Bu durumda yaş hazne sıcaklığı, haznesi radyant ısıya karşı geniş bir havalandırmasız metal muhafaza ile korunan bir termometre ile ölçülmelidir, (bu muhafazanın çapı en az 5 cm olmalıdır).
Ortamda termal etkinin değerlendirilmesinde etkin sıcaklık eş değerinin kullanışı için pratik yöntemler
Ortamın e.s.e. değeri 17ºC ile 21 ºC arasında olduğunda hafif veya orta ağırlıkta iş gören normal giyimli bir kişi için gerçek termal rahatlık koşulları var demektir. Bağıl nem yüksek olmadığı takdirde, e.s.e. = 30ºC’ ye kadar işçinin çalışma yetenek ve etkenliğinde bir düşme görülmez. E.s.e. değerleri 30ºC’nin az üstüne çıktığında işçilerin yeteneği azalır, verim düşer. 35 -36 ºC civarında e.s.e. değeri çalışma yeteneği ve verim %50 düşme, 37.7ºC üstündeki e.s.e. değeri ise işçilerin çoğu için tahammül edilmez olup pratikçe bir iş yapamaz duruma gelirler.


b)Sonuç sıcaklık (glob sıcaklık)
Sonuç sıcaklık tc, (glob termometre sıcaklığı – radyant ısı bölümüne bak) tek bir değer ile, hava sıcaklığı, hava akımı hızı ve radyant ısıdan oluşan, ortamın termal durumunu gösterir. Büyük ölçüde termal radyasyon olan yerlerin ortam termal etkisini değerlendirmeye yararlıdır. Havanın bağıl nemini hesaba katmaz ama bu önemli değildir, çünkü radyant ısının yüksek olduğu yerlerde genellikle nem önemli bir faktör değildir. Aşağıdaki çizelge işyerlerindeki radyant ısı faktörlerinin değerlendirilmesinde yardımcı olabilir:
Sonuç sıcaklık tc Belirli tc ile anlatılan termal durumlarda bulunma ve çalışabilme süresi
45ºC’ye kadar Süresiz
45ºC – 55ºC 1 saat kadar
55ºC – 65ºC 45 dakika kadar
65ºC – 75ºC 15 – 30 dakika
75ºC – 85ºC 10 dakika
90ºC – 100ºC 3 -5 dakika
100ºC ½ – 1 dakika
Tablo : 12
c – Kata-değeri:
Kata termometrenin kullanılışı ve kata-değeri elde etmenin yöntemleri yukarda anlatılmıştı (hava akım hızı ölçme yöntemleri bölümü). Gerçekte kata-değeri K = Q/z mcal/m2 vücut yüzeyinden kayıp olan spesifik ısıyla (birim zamanda vücut yüzeyinden kaybolan ısı) doğru orantılıdır. Normal giyimli, (oturarak iş gören) 100 kcal/h. enerji üreten bir kişi için termal rahatlık sınırları K= 4-6 mcal/m2 dır. Ortamın kata değeri 6 ise üşümektedir, K 4 ise fazla sıcaktır. Eğer kişi kasları ile harekete geçer de ısı verimi artar ise termal rahatlığını daha yüksek bir kata değerinde (6) bulur.
. Havanın bağıl nem düzeyi yüksek olan sıcak çalışma yerlrinde ortamın termal etkilerinin değerlendirilmesinde en uygunu yaş kata değeridir. Yaş kata-değer yaş-hazneli bir kata termometre ile elde edilir; (haznesi ıslatılmış bir bezle örtülü normal, cam hazneli katatermometre). Katatermometre haznesinin yüzeyinden kaybolan ısı suyun buharlaşması ile hızlanır; bu hız havanın bağıl nemi ile orantılıdır.Böylece yaş-kata değer tüm termal faktörlerin toplam karakteristiklerini içermektedir (hava sıcaklığı, hava akım hızı, bağıl nem ve çevre sıcaklığı), kuru hazne kata değeri ise bağıl nemi kapsamamaktadır. Diğer eşdeğer koşullarda (eşit hava sıcaklığı, hava akım hızı, ısı radyasyonu) yaş hazneli kata değer normal kata değerin yaklaşık üç katıdır. “rahat ” değeri hafif işler için 12 mcal/m2, ağır işler için de 18 mcal/m2 ve daha fazla arasındadır.

Sıcaklığı Nasıl Ölçerim?
Sıcaklığı ölçülecek yüzeye, sıcaklık sensörünü tatbik ettikten sonra, sıcaklık dengelenmesi için bir süre beklemek gereklidir. Termometrenin doğru sıcaklıkta stabilize olması için, probe yeterli bir derinliğe daldırılmalıdır. Bazı termometreler daha fazla daldırma derinliğine ihtiyaç duyarlar. Genelde hassas termometreleri, sıvı veya kuru banyo içine yaklaşık 15 cm (6 inch) derinliğe daldırmak gerekir, belirtilen daldırma derinliği probe çapı ile ilgili olarak değişiklik gösterir. İyi bir ölçüm doğruluğu ve stabilizasyon elde etmek için, sıcaklığı ölçülecek sıvının karıştırılması gereklidir. Probe ve katı yüzeyler arasında oluşan hava kabarcıkları nedeni ile stabilizasyon süresi uzar, bu durumda probu daha derine daldırmak gerekir. Bazı özel termometreler, ölçümü yüzeyden yaparlar, bazende probe kablosunun, yüksek sıcaklıklara dayanamaması nedeni ile derine daldırılması olanaksızlaşır.
Sıcaklık ölçen ve gösteren cihazlar, sıklıkla, referans termometreler ile karşılaştırılarak kalilbre edilirler. Her iki termometre arasındaki konum aralığı daraldıkça, kalibrasyon doğruluğu iyileşir. Bunu sağlamak için en iyi metod, referans termometre ile kalibrasyonu yapılan termometrenin sensör elementlerin merkezlerini bir hizaya getirmektir. Sensörlerin merkez noktalarının, sensör tipine ve modeline göre değişiklik gösterebileceğini göz önünde bulundurunuz (örneğin PRT, TC, veya bimetalik sensörlerde olduğu gibi).
Sıcaklık sensörlerinin kalibrasyonu için en yaygın metod, sıcaklık sensörlerini bulundukları yerden sökerek, kuru banyolara, yada mikro-banyolara daldırmaktır. Bu kalibratörler ile, geniş bir aralıkta, kararlı bir sıcaklık ortamı sağlayıp, kalibrasyonu yapılan sensörün ve referans termometrenin ölçtüğü sıcaklıkları, yüksek doğruluk sağlamak için karşılaştırabilirsiniz. Alternatif olarak, sıcaklık sensörlerini bulundukları yerden sökmeden de kalibre edebilirsiniz. Bu durumda ya kalibrasyonu yapılacak sensörün bulunduğu ortama, yada yakınındaki termometre kılıfına referans termometre tatbik edilir.
Derin dondurucuların, fırınların, iklimlendirme kabinlerinin sıcaklık doğrulamaları ve ayarları için, termometre doğrudan bu cihazların içine yerleştirilir, performansı doğrulamak için birkaç saat süre ile sıcaklık verilerini kayıt etmek gerekir. Aynı zamanda, ortalama, maksimum, minimum ve standard sapma gibi istatistiki değerler, bazı gerekli durumlarda kayıt edilir.
Buhar sistemlerinin, soğutma kulelerinin, ısı eşanjörlerinin, soğutma sistemlerinin, turbinlerin, dış veya iç yakımlı makinaların, enerji performans testi için giriş ve çıkış sıcaklıkları farkının ölçülmesi gerekir. Bu ölçümler bazen borular üzerinden ısılçiftler, ince-film sensörler,veya infra-red sıcaklık ölçüm cihazları ile yapılır. Yüksek doğrulukta sonuç elde edilmesi için, giriş ve çıkışın uygun yerlerine thermowel’lerin monte edilmesi gereklidir.
Böylece probe’lar için gerekli olan yeterli daldırma derinliği sağlanmış olur. Bazı durumlarda boru çapı, yeterli daldırma için sınırlayıcı olduğu için, termowel’lerin dirsek ile boruya monte edilmesi halinde, sıcaklık probu akışkan yönüne paralel olarak daldırılacağı için yeterli daldırma derinliğide sağlanmış olunur.

NemNedir?
Nem, Havada bulunan Su buharı. Hafif ıslaklık, rutubet.nem, havada bulunan su buharı miktarıdır. Nem ölçümlerinde mutlak nem, bağıl nem ve spesifik nem hesaplanır. Mutlak nem birim hacimdeki nem miktarıdır. Gram / metreküp olarak verilir. Bağıl nem havadaki nem miktarının o havanın alabileceği maksimum neme olan oranıdır. Birimsel olarak verilir ve sıcaklık ile ters orantılıdır.
Spesifik nem ise bir gazda bulunan su buharının ağırlığınınGaz ağırlığına olan oranıdır. İngilizcede moisture ise bir katının aldığı ya da verdiği sıvı miktarına denir. Türkçede ise tam bir karşılığı yoktur, rutubet olarak adlandırılabilir.
Çiğ noktasında ise yüzey üzerindeki bağıl nem %100’e eşittir. Bu, çiğ noktasın sıcaklığında havanın (ya da ilgili gazın) suya doyduğu anlamına gelir, sıcaklığın biraz daha azalması durumunda yüzey üzerinde bir miktar su yoğunlaşacaktır.
Üç cins nem ölçümü vardır: mutlak nem, bağıl nem ve spesifik nem. Hava durumu bültenlerinde bahsedilen ve bu sebeple en sık karşılaşılan nem türü bağıl nemdir (relative).
Bağıl nem yüzde ile belirtilir. Mutlak nem 1 metreküp havada kaç kilo su buharı olduğunu bildirir, spesifik nem ise su buharının havaya olan oranını verir, yani bir kilo havada kaç kilo su buharı olduğunu söyler. Bizlerin ilgilendiği nem cinsi bağıl nemdir, yani bir gaz karışımındaki su buharının kısmi basıncının suya göre oranıdır
Nem ile uğraşırken dikkat edilmesi gereken bir konu da sıcaklıktır. Daha sıcak hava daha fazla nem tutma kapasitesine sahiptir. Bu sebeple yazın yüksek nemli havalarla karşılaşmaktayız. Kışın ise ısıtıcıların da desteği ile kapalı ortamlarda nem azlığı gündeme gelmektedir. Yani ideal nem yerine “ideal yaşam koşulları”, yani ideal ortam ısısı ve nemi demek uygun olacaktır.
Aslında nem açısından bizim kontrol edebileceğimiz şey kapalı ortamdaki nem, yani yaşam ortamındaki nem miktarıdır. Kontrol ölçmeyi gerektirir, nemi ölçen aletlere nemölçer denir. Isıyı ölçen aletlere termometre denildiği gibi nem ölçerlere de higrometre dendiği de olur.
Bu cins aletler evlerde bulundurulursa havanın kalitesi konusunda ayrıntılı bilgi edinmemizi sağlayacaktır. Aşağıda ev içi nem hakkında bazı bilgiler verilmektedir: Ev ortamı için ideal nem aralığı %30-60 arasıdır. Düşük nemde canlılar için cilt kuruması, aşırı susama, mukoza iritasyonu, enfeksiyonlara açık hale gelme, göz kuruluğu, alerjik problemlerde artma, “hasta bina sendromu” ( plaza sendromu ) gibi sorunlar ortaya çıkar.
Bitkilerde kuruma, yapraklarda sararma görülür. Cansızlar için ise özellikle kitaplarda ve diğer ahşap ürünlerinde su kaybı sonucu zarar oluşur. Bu sebeple müzik aletleri ve kitaplıklar için nem kontrolü çok önemlidir. Aynı nedenle müzelerde nemi sabit tutan düzenekler kullanılmaktadır.
Düşük nem aynı zamanda Statik elektriklenmeyi de arttırmaktadır. Yüksek nemde ise insanlarda terleme fonksiyonu olumsuz etkilenir. Terleme vücudun soğuma mekanizmasıdır. Havada nemin yüksek olduğu durumda buharlaşma olmayacağından kişi terleyemez ve sıcaktan etkilenir. Bu durum halk arasında güneş çarpması olarak adlandırılan durumun da sebebidir.
Yüksek nemde yüzeylerde su yoğunlaşması olacağından Mobilya ve eşyalar, bilhassa metal aksam ve Elektrik tesisatları zarar görür. Yosunlar, küfler yüksek nemde yaşam bulur, ev akarları yüksek nemde daha hızlı ürerler. Çoğu zaman düşük nemli ortamları olduğundan daha soğuk, yüksek nemli ortamları da olduğundan daha sıcak hissederiz. Evlerimizde üşüdüğümüzde ısıtıcıların derecesini yükseltmeden önce nemi kontrol ederek durumu daha kötüleştirecek hareketlerden, yani ısıyı arttırmaktan kaçınabiliriz. Evlerde nemi düşürmek, yükseltmekten daha zordur.
Klima cihazları evdeki nemi alarak sıvı halde dışarıya verirler; klimadan sokağa akan su, aslında evdeki su buharıdır. Bu sebeple yazın klimalı ortamlarda nemin aşırı düşmesi tehlikesi vardır. Klima cihazının dikkatli kullanımı ile nem kontrolü yapılabilir. Bilhassa küçük mekanlarda nemi almak için kullanılan ve kimyasal Madde içeren ürünler de vardır.
Nemi arttırmanın yolu ortama daha fazla su buharı vermekten geçer. Bunu en basitinden çaydanlık ile de yapabiliriz. Daha teknik bir çözüm için hava nemlendiriciler kullanılır. Bunlar sıcak ve soğuk buhar veren aletlerdir: Sıcak buhar veren cihazlar suyu ısıtarak dışarı verirler. Avantajı daha verimli olmasıdır, nemi kısa sürede yükseltirler. Sıcak buhar havadan hafif olduğu için yükselir ve odaya yayılır. Su yüksek ısıya ulaştığı için hijyenik avantajı vardır. Dezavantajı elektrik tüketiminin yüksek olmasıdır.
Sıcak buhara da dikkat edilmelidir, yanma riski vardır. Soğuk buhar veren cihazlar suyu çok yüksek frekansta titreşen bir çubuk ya da pervane veya püskürtücü yardımı ile çok küçük parçacıklara ayırıp bir pervane (fan) yardımı ile havaya verirler. Avantajı elektrik tüketiminin az olmasıdır. Dezavantajı ise suda bulunabilecek her türlü kirleticiyi havaya karıştırabileceğinden temiz su ile kullanılması gereği, dolayısı ile hijyen problemi olmasıdır.
Bu cihazların temizliği daha zordur, içinde yosun üremesi kolay olur. Ayrıca verim düşüktür, soğuk “buhar” yükselemez ve yere doğru iner. Havaya karışması daha zor olduğundan etkisi daha sınırlıdır. Bunları yüksek yerlerde çalıştırmak verimi arttırır. Eğer evimizde nem ölçer yoksa kışın camda buğu oluşuncaya kadar bu aletleri çalıştırmak, buğu oluşunca durdurmak bir çözümdür. Yazın ise nemin yüksek olduğu gündüz saatlerinde camların gereksiz yere açılmaması, geceleri ortamın havalandırılması faydalı olabilir.
Sonuç olarak, şahsi kanaatim, yaşama ortamındaki nemin ortam ısısından daha önemli bir kriter olduğu yönündedir. Buna rağmen kişiler nadiren neme dikkat etmektedirler. İstanbul`da merkezi ısıtmalı evlerdeki nem, mevsime göre %30-80 arasında değişmektedir. Pek çok Elektronik nem ölçer Sağlıklı aralığı %40-60 olarak verir ve nem ayarlamasının özenle yapılması çok önemlidir. İnsan vücudunun %80`inin su olduğunu düşünecek olursak ortamdaki nem dengesinin sağlık için önemi daha iyi anlaşılabilir.
Nem çeker
1. Havadaki nemin niceliğini ölçüp gösteren Alet, higroskop .
2 .Sıfat Havadaki nemi emme özelliği olan, higroskopik .
Nem denetir
Bir yerdeki nemlilik derecesini durağan durumda bulunduran alet, higrostat .
Nem ölçer
Havanın nem derecesini ölçmeye yarayan alet, higrometre .
Neme yönelim
Canlıların zorunlu olarak havanın nemine göre yönelmesi ve yer değiştirmesi, higrotropizm .
Bağıl Nem
Bir metreküp hava içinde bulunan su buharı ağırlığının, aynı şartlardaki havanın doymuş su buharının ağırlığına oranı .
Mutlak Nem
Salt nem.
Salt Nem
Bir metreküp hava içinde bulunan su buğusu niceliği, mutlak nem.
Ağaç Nemi
Ağaçta bulunan su miktarının, aynı ağacın mutlak kuru ağırlığına oranı.